Karayoluyla Asya Uzak Doğu Gezisi

 

English Version
 

 

Sırt Çantasıyla Karayolu ile Uzak Doğu Asya Dinler Terimler Ülkeler Sözlüğü

 

 

Bu sözlüğü Lonely Planet kitaplarında bulunan mini sözlüklerden, yolda öğrendiğim bilgilerden ve diğer kaynaklardan derledim. Yolculuğa başlamadan önce bunların çoğundan haberim dahi yoktu, açıkçası yola çıkmadan önce bu bilgileri edinmiş olmayı yeğlerdim. Bu yüzden bu özet bilgileri belki yola çıkacak gezginlere bir faydası olur diye bir araya getirmeyi uygun gördüm.

Bu sözlüğün Babylon programi ile kullanılmak üzere hazırladığım versiyonunu buradan indirebilirsiniz.

 

Dinler Ortak

Hinduizm

Budizm

Sikhizm

Hindistan

Nepal

Güney-Doğu Asya Ortak

Myanmar

Tayland

Kamboçya

Vietnam

Laos

 

 

DİNLER

ORTAK: Budizm Hindistan'da doğmuş olduğu için birçok kavramı Hinduizm'den almış ve de korumuş. Bu yüzden Hinduizm ve Budizm'deki ortak kavramları tek başlık altında topladım.

Atman: Ruh, ben, benlik, ego.

Anatman: Ruhun, benin, benliğin, egonun yokluğu, yok oluşu. Hinduizm'de insanlarda bulunduğuna inanılan ölümsüz ruh Atman'ın varlığının Budizm'de ret edilmesi.

Chakra: 1. Tekerlek, Budist yasasının ve güneşin amblemi. 2. Yoga'da, her biri değişik bir tanrı ile özdeşleştirilen vücuttaki ruhani güç merkezleri.

Dharma: Hinduizm ve Budizm'in yasalarına verilen ad.

Dharamsala: Hacıların konakladığı mekân.

Karma: Samsara döngüsündeki kişinin, öldükten sonra yeniden doğduğunda bir önceki yaşamından daha aşağı mı yoksa daha yukarı bir seviyede mi olacağını belirleyen etki-tepki/sebep-sonuç yasası. Bu belirleme kişinin geçmiş yaşamlarında işlediği günahların ve de sevapların etkisiyle gerçekleşir.

Mandala: Hindu ve Budist sanatında kainâtı temsil eden dairesel figürler, meditasyon objesi olarak da kullanılırlar.

Mantra: Meditasyon sırasında yoğunlaşmak amacı ile sürekli tekrar edilen kutsal söz, ilahi veya ses. En ünlü mantra Om'dur.

Maya: Algıladığımız materyal dünyanın aslında bir illüzyon olduğu fikri.

Meditasyon: Farkındalığa ulaşmak için uygulanan konsantrasyon ve yoğunlaşma tekniği, beyni disipline etme sanatı. Meditasyon Resim

Naga: Genelde birden çok kafası bulunan yılan şeklindeki koruyucu mitolojik varlıklar. Naga Resim

Om: Hinduizm'de mutlak güç Brahman ile bütünleşmeyi temsil eden söz ve sembol. Hindu ve Budist duaları ve ilahilerine başlamadan önce söylenir.

Samsara: İnsanların içinde bulunduklarına inanılan ölüm ve yeniden doğuş döngüsü. Hinduizm'e göre Moksha'ya, Budizm'e göre ise Nirvana'ya ulaşan kişi bu döngüden kurtulabilir.

Tantra: Hinduizm'in ve Mahayana Budizmi'nin büyü öğeleri içeren ezoterik kolu.

Başa Dön

 

HİNDUİZM NEDİR: Yeryüzündeki en eski dini sistemlerden birisidir. Günümüzde, Asya'da en çok takipçiye sahip olan din konumundadır ve de genel Asya kültürünü derinden etkilemiştir. İlk yazılı kaynakları olan Vedalar MÖ 1000 yıllarında yazılmaya başlanmıştır. Vedalar'ın haricinde Upanishadlar, Puranalar, Mahabbarata ve Ramayana destanları en önemli yazılı kaynaklarıdır. Hinduizm'de evrenin kendisi de dâhil olmak üzere her şeyin sürekli olarak yok olduğuna ve sonra yeniden doğduğuna inanılır. Bu dini sistemin üç ana temel uygulaması vardır: İbadet etmek ve adak adamak, ölüleri yakmak ve kast sistemine riayet etmek. Hinduizm çok tanrılı bir din gibi gözüksede, aslında Brahma, Vishnu ve Shiva, tek ve sonsuz mutlak güç olan Brahman'ın değişik özelliklerinin bir anlamda resmedilmesidir. Bu üç ana tanrının değişik özellikleri de gene yüzlerce değişik alt tanrı ve tanrıçada resmedilir.

Apsara: Genelde dans ederken betimlenen periler. Apsara Resim

Ashram: Ruhani topluluk, veya daha yoğun kullanımıyla yatılı olarak kalınan ve yoga-meditasyon seansları yapılan ortam. Ashram Resim

Asura: Şeytanlar, düşmanları Devalar'dır.

Avatar: Tanrıların enkarnasyon sürecinde dünyaya yeniden geldiklerinde aldıkları insan veya hayvan formu. Örneğin Rama ve Krishna, Vishnu'nun yedinci ve sekizinci avatarlarıdır.

Bhagavad-Gita: Mahabharata destanının bir bölümünü oluşturan epik şiir. Vishu'nun avatarı olan Krishna ve Prens Arjuna arasındaki diyaloglardan oluşur. Hinduların büyük bölümü, Bhagavad-Gita'nın inançlarının özünü oluşturduğunu ve Hinduizm'in en önemli yazılı kaynağı olduğunu kabul eder.

Bhakti: İnsanın, başta Krishna, Rama, Shiva ve Devi olmak üzere Hindu tanrı ve tanrıçalarına kendini tutkulu bir şekilde adamasını ifade eden sözcük.

Brahma: Tek işlevi kâinatı yaratmak olan, sonrasında olup biten üzerinde bir etkisi olmayan tanrı. Brahma'nın her yöne bakan dört adet kafası ve dört adet de kolu vardır. Vishnu ve Shiva ile bir üçleme oluştururlar.

Brahman: Her daim var olan, her şeyin üzerinde olan, fiziksel bir formu olmayan sonsuz mutlak güç ve gerçeklik. Brahma, Vishnu ve Shiva, Brahman'ın Maya'daki fiziksel ifadeleridir. Upanishad metinlerinde, insan ruhu olan Atman ile Brahman'ın aslında bir olduğu şeklinde panteistik bir görüş ifade edilmektedir. Buna göre, aydınlanan kişi bu birliği tam olarak kavrar ve de Moksha'ya ulaşarak Samsara döngüsünden kurtulur.

Brahmin: Hindu rahip, kast sisteminde Hindu rahiplerden oluşan en yüksek sınıf.

Deva: Tanrılar ve tanrıçalar, düşmanları Asuralar'dır.

Devi: Shiva'nın karısı olan ana tanrıça. Durga, Kali, Parvati ve Uma büründüğü değişik formlardır.

Durga: Ana tanrıça Devi'nin aldığı formlardan birisi, Shiva'nın karısı. Cezalandırma ve adalet tanrıçasıdır.

Ganesha: İyi talih dağıtılmasından sorumlu olduğuna inanıldığı için oldukça popüler olan fil kafalı tanrı. Shiva ve Parvati'nin oğludur. Shiva bir kızgınlık anında kılıçla oğlunun kafasını uçurmuş, sonrasında ise buna pişman olup karşısına çıkan ilk canlı olan bir filin kafasını kesip oğluna takmıştır. Ganesha Resim

Ganga: Nehir tanrıçası.

Garuda: Vishnu'nun binek aracı olarak kullandığı kuş-adam.

Guru: Kelime anlamı öğretmen olan, Hindu veya Sikh ruhani lider veya öğretmen.

Hanuman: Oldukça popüler olan maymun tanrı. Ramayana destanında maymun ordularının generali olarak, şeytanlara karşı verdiği savaşta Rama'nın müttefikidir.

Hare Krishna: Vaishnavism'den türemiş, Vishnu'nun avatarlarından Krishna'ya tapınılan mezhep. 1966 yılında ABD'de yaşayan guru A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada tarafından kurulmuş ve kısa sürede dünya çapında birçok taraftar edinmiştir.

Indra: Vedic mitolojisinin atmosfer, yıldırım, yağmur ve savaş tanrısı.

Kali: Ana tanrıça Devi'nin aldığı formlardan birisi, Shiva'nın karısı. Genelde ölümle ilişkilendirilen vahşi yok edici tanrıça. Kali Resim

Kalpa: Bir zaman döngüsü. Her kalpa'nın sonunda evren Shiva tarafından yok edilir ve sonrasında Vishu'nun göbeğinden Brahma'nın yeniden doğmasıyla yeni bir kalpa başlar. Her kalpa Brahma'nın bir gün ve gecesine, insanlığın ise 8,640 yılına eşittir, ayrıca 2,000 mahayuga'ya denk gelir. Angkor Wat gibi Hindu tapınaklarının mimarisinde kalpa ölçülerine göre yapılan hesaplamalara rastlanmaktadır.

Krishna: Vishnu'nun sekizinci kez dünyaya gelişinde aldığı form, Mahabharata destanının başkahramanı.

Lakshmi: Vishnu'nun karısı olan refah tanrıçası.

Lingam, Linga: Tanrı Shiva'yı temsil eden sembol. Shiva'nın yok ettikten sonra yeniden yaratması ile ilintili olarak erkek cinsel organını sembolize eder. Lingam Resim

Mahabharata: Hinduizm'in en önemli iki epik destanından birisi. Kuzey Hindistan'ın iki büyük hanedanı olan Pandavalar ve Kauravalar arasındaki mücadeleyi anlatır.

Meru: Evreninin ortasında yer aldığına ve üzerinde tanrılarının yaşadığına inanılan mitolojik dağ. Angkor Wat gibi birçok Hindu tapınağı Meru Dağı'nı ve çevresindeki evreni sembolize edecek şekilde inşa edilmiştir.

Moksha: Kişinin çeşitli yoga dallarını belirli bir disiplin içersinde uyguladıktan sonra aydınlanması ve de kendi ruhu olan Atman ile sonsuz mutlak güç Brahman'nın birliğini kavraması, Samsara döngüsünden kurtulması.

Nandi: Shiva'nın binek aracı olan kutsal boğa.

Nataraja: Dans Kralı. Shiva'nın kozmik dansını yaparken resmedildiği, Hinduizm'in en yaygın ve de bilinen figürlerinden birisi.

Parvati: Ana tanrıça Devi'nin aldığı formlardan birisi, Shiva'nın karısı. Erotik ve tensel aşkı, kur yapmayı temsil eder. Ganesha'nın annesidir.

Puja: İbadet etmek, adak adamak.

Purana: Mahabharata ve Ramayana'yı da kapsayan Hinduizm'in kutsal metinleri.

Rama: Vishnu'nun yedinci kez dünyaya gelişinde aldığı form, Ramayana destanının başkahramanı. Karısı Sita'dır.

Ramayana: Hinduizm'in en önemli iki epik destanından birisi. Rama'nın, karısı Sita'yı kaçıran şeytanlarla savaşını konu alır. Ayrıca bu destanın değişik versiyonları Güney-Doğu Asya ülkelerinin kültürlerinde de önemli bir yer tutmaktadır.

Sadhu: Aydınlanmak için dünyevi işlerden elini çekmiş bir nevi Hindu derviş. Sadhu Resim

Shaivism: Tanrı Shiva'ya tapınma.

Shakti: Kelime anlamı güçtür, dişilerde daha yoğun olarak bulunduğuna inanılır. Genellikle, her biri değişik bir gücü temsil eden tanrıçalara tapınılmasını ifade eder.

Shiva: Hem yok edici, hem de yeniden yaratıcı olarak kabul edilen tanrı. Vishnu ve Brahma ile bir üçleme oluştururlar. Shiva Resim

Tika: Hinduların boyayla alınlarına yaptıkları dini işaret.

Trimurti: Brahma, Vishnu ve Shiva'nın oluşturduğu üçleme.

Uma: Ana tanrıça Devi'nin aldığı formlardan birisi, Shiva'nın karısı. Annelik, aile gibi değerleri temsil eder.

Upanishad: Vedalar'ın son bölümünü oluşturan Hinduizm'in kutsal metinleri. Upanishadlar genelde Brahman'ın doğasına değinirler. Temel olarak ileri sürülen doktrin ise, insan ruhu olan Atman ile Brahman'ın aslında bir olduğudur.

Vahana: Tanrıların kullandığı binek araçlarına verilen ad. Örneğin Nandi, Shiva'nın vahanasıdır.

Vaishnavism: Tanrı Vishnu'ya ve avatarlarına tapınma, Hindistan'da sayıca en yaygın inanç.

Varna: Kast, toplumu doğdukları konuma göre sınıflara bölen sosyal ve dini sistem. Dört temel kast şu sınıflardan oluşur: Brahmin (rahipler), Kshatriya (askerler ve yöneticiler), Vaishya (tüccarlar ve zanaatkârlar), Sudra (işçiler ve köylüler). Bütün kastların en altında ise dokunulmazlar olarak da bilinen ve en kötü işleri yapmak zorunda olan Dalit yer alır. Kastlar arası geçiş yasaktır, kişi hangi kastta doğduysa ölene kadar o kastta kalmalıdır. Değişik kastlar arası evlilik de kesinlikle yasaktır.

Veda: Hinduizm'in en eski yazılı kaynakları. En önemlileri dört adettir ve bunların en eskisi MÖ 1000 yıllarında yazılmaya başlanmıştır.

Vishnu: Kâinatın koruyucusu olarak kabul edilen tanrı. En önemlileri Rama ve Krishna olmak üzere dokuz avatarı vardır, onuncu avatarı henüz dünyaya gelmemiştir. Shiva ve Brahma ile bir üçleme oluştururlar.

Yoga: Vücudu ve ruhu geliştirmeye yönelik sistemler bütünü. Sadece bedensel kontrole yönelik bir yoga dalı olan Hatha, bugün batıda en yaygın olarak tatbik edilen yoga çeşididir ve neredeyse yoga ile özdeşleşmiştir. Daha çok ruhani amaçlı olan ve Moksha'ya ulaşmaya giden yolda tatbik edilen yoga çeşitleri ise Karma, Jnana, Raja ve Bhakti'dir.

Yogi: Bir guru'nun gözetiminde ruhani pratikleri öğrenen ve de uygulayan öğrenci.

Yuga: Evrenin yaradılıştan yok oluşa kadar geçirdiği, dört bölümden oluşan ve her biri bir öncekinden daha kötü geçen çağlara verilen ad. Bizler şu an yok oluştan önceki son çağ olan Kali Yuga'dayız.

Başa Dön

BUDİZM NEDİR: MÖ 500 yıllarında Siddharta Gautama Buddha tarafından oluşturulmuş felsefi-etik sistemdir. Bir tanrı konseptine sahip olmadığı için özünde din değildir, bugünki organize din konumuna Buddha'dan sonra gelmiştir. Budizm'de, Hinduizm'deki gibi insanların Samsara adı verilen yok oluş-yeniden doğuş döngüsünde olduklarına inanılır. Aydınlanan ve ardından Nirvana'ya ulaşan kişi bu döngüden kurtulmuş olur.

Arhat: Kişinin, Theravada Budizmindeki nihai hedef olan Nirvana'ya ulaştıktan sonra aldığı sıfat. Mahayana Budizmindeki Bodhisattva'nın zıddı.

Ashoka: Hindistan'da yaşamış efsanevi Budist imparator.

Astangika Marga: Sekiz Katlı Yol. Budizm'in ahlaki kuralları, Dört Soylu Gerçek'in dördüncüsü.

1. Samyag Drishti: Doğru anlamak

2. Samyag Samkalpa: Doğru düşünmek

3. Samyag Vak: Doğru konuşmak (Yalan ve iftiradan kaçınmak)

4. Samyag Karmanta: Doğru davranış (Evlilik dışı ilişkiden ve zalimlikten kaçınmak)

5. Samyag Ajiva: Doğru geçim (Ahlakdışı ve uygunsuz işlerden kaçınmak)

6. Samyag Uyayama: Doğru çaba (Barışçıl ve huzurlu bir ruhsal durum)

7. Samyag Smriti: Doğru hatırlama (Farkındalık)

8. Samyag Samadhi: Doğru yoğunlaşma (Meditasyon)

Bodhi: Aydınlanma. Aydınlanma, Nirvana'dan önceki son aşamadır. Aydınlanmaya, Sekiz Katlı Yol'un uygulanması sonucu ulaşılabilir. Aydınlanan kişi tum tutkularından kurtulur ve de nihai gerçekliği kavrar. Aydınlanmadan sonra kişi ya Nirvana yolunda devam eder, ya da Nirvana'dan gönüllü olarak vazgeçip Bodhisattva olarak kalmayı seçer.

Bodhi Ağacı, Bo Ağacı: Buddha'nın altında uzun süre meditasyon yaptıktan sonra aydınlanmaya ulaştığı kutsal ağaç.

Bodhisattva: Mahayana Budizminde, aydınlanmış olmalarına rağmen son aşama olan Nirvana'ya ulaşmak yerine, deneyimlerinden tüm insanlığın faydalanabilmesi için Samsara döngüsünde kalmayı seçen kutsal bireylere verilen sıfat. Theravada Budizmindeki Arhat'ın zıddı.

Catvari Arya Satyani: Dört Soylu Gerçek. Buddha tarafından dile getirilmiş Budizm'in dört temel prensibi.

1. Dukkha: Tüm var oluş acı çekmektir.

2. Samudaya: Acının nedeni arzular ve tutkulardır.

3. Nirodha: Arzu ve tutkuların kaynaklarının kurutulmasıyla acı sona erdirilebilir.

4. Magga: Arzu ve tutkuların kaynaklarını kurutacak olan, Sekiz Katlı Soylu Yol'un uygulanmasıdır.

Chedi: Stupa'nın Tayland versiyonu.

Chörten: Tibet Budizm'inde stupa.

Dalai Lama: Tibet'in ruhani lideri. Dalai Lamalar, "Şefkat Bodhisattva'sı" olarak bilinen Chenrezig'in reenkarnasyonu olduğu kabul edilen çocuklardan seçilir. İnanışa göre, Chenrezig 14 kez Dalai Lama olarak reenkarne olmuştur. Şimdiki Dalai Lama olan Tenzin Gyatso, Hindistan'ın Dharamsala şehrinde sürgünde yaşamaktadır.

Gompa: Tibet Budizm'inde manastır.

Lama: Tibet Budizminde keşiş. Kelime anlamı guru veya öğretmendir. Genellikle bir veya birden fazla manastırın başı olurlar. Bazı önemli lamaların, Bodhisattvalar'ın reenkarnasyonu olduklarına inanılılır. Lama Resim

Lamaizm: Mahayana Budizminin Tibet ve Moğolistan'daki versiyonu, Tibet Budizmi.

Mahayana Budizmi: Budizm'in iki ana kolundan birisi. İnananlarınca "Büyük Araç" olarak adlandırılır. Therava'daki gibi disiplinli az ve öz bir kitlenin değil, tüm insanlığın kurtuluşu amaçlanır. Bu yüzden de aydınlanmış kişilerin son aşama olan Nirvana'dan vazgeçip, kişisel kurtuluş yerine tüm insanlığa hizmet etmek üzere Bodhisattva mertebesinde kalmayı tercih etmeleri büyük önem taşır. Böylece Bodhisattvalar sıradan insanlara da aydınlanmaya giden yolu gösterebileceklerdir. Theravada'nın aksine, kişinin Nirvana'ya ulaşması değil Bodhisattva olması nihai hedeftir. Buddha ve Bodhisattvalar tanrı mertebesinde kabul edilir ve tapılınırlar. Buddha'ya da Theravada'nın aksine ilahi bir kimlik yüklenir. Çin, Japonya, Kore, Orta Asya, Tayvan, Tibet ve Vietnam'da yaygındır.

Maitreya: Gelecekte dünyaya geleceğine ve de Budizm'i kökten değiştireceğine inanılan Buddha. Maitreya'nın, şu anda Tushita Cennetinde yeniden doğmayı beklemekte olan bir Bodhisattva olduğuna inanılmaktadır. Budizm'in bütün kollarınca kabul edilmektedir ve de saygı duyulmaktadır. Genelde şişman, koca göbekli, gülümseyen veya kahkaha atan bir figür olarak betimlenir. Maitreya Resim

Nirvana: Budizm'de, kişinin belirlenen metotları tüm yaşamı boyunca uyguladıktan sonra acı çekmekten ve Samsara döngüsünden kurtulması, ölüm ve yeniden doğuş zincirini kırması. Nirvana'dan bir önceki aşama olan aydınlanma esnasında kişi nihai gerçekliği kavrar. Nirvana'ya ulaşma aşaması ise ölümden sonra gerçekleşir ve kişi nihai gerçeklikle birleşir.

Pagoda: Genelde kule olarak veya büyük bir çana benzeyen şekilde inşa edilen tapınak. Pagoda Resim

Paya: Buda figürleri, Zedi'ler ve diğer dini yapılara Myanmar'da verilen genel isim.

Sangha: Budist keşişler topluluğu.

Siddharta Gautama Buddha: Budizm'in kurucusu Hintli filozof, aydınlanmış olan. Buddha bir Hint prensi olarak bugünki Nepal sınırları içersinde bulunan Lumbini'de dünyaya gelir. 29 yaşındayken, bir gün sarayının dışına çıktığında sırasıyla yaşlı ve sakat bir adam, hasta bir adam, çürümekte olan bir ceset ve de bir dervişle karşılaşır. Bunlardan yola çıkarak doğum, yaşlılık, hastalık ve ölümün herkes tarafından yaşandığını ve de ölümden sonra kişinin yeniden doğmasıyla bu döngünün sonsuza dek tekrarlandığını, insanlığın ortak özelliğinin acı çekmek olduğunu anlar. Bunun üzerine, saray hayatını geride bırakarak acı çekmeye çare aramak üzere bir arayışa başlar. Buddha arayışı sırasında öncelikle Hindu guruları dinler, fakat aydınlanmak için maddi dünyadan tamamen kendini soyutlama ve çilecilik fikirlerini uygun bulmaz. Bunun yerine her durumda ölçülü bir tavrı benimseyen "Orta Yol" fikrini oluşturur. Bir Bo ağacının altında uzun süre meditasyon yaptıktan sonra aydınlanmaya ulaşır ve Buddha, yani aydınlanmış olan sıfatını alır. Daha sonra inananları ile birlikte çeşitli yerlerde görüşlerini yaydıktan sonra 80 yaşında hayata veda eder ve de Nirvana'ya ulaşır. Ayrıca Hinduizm'de Buddha, Vishnu'nun dokuzuncu kez dünyaya gelişinde aldığı form olarak kabul edilmektedir, fakat bu Brahmin rahiplerinin Budizm'in yayılmasını önlemek için geliştirdikleri bir taktik olarak yorumlanmaktadır. Buddha Resim

Shangri La: Tibet'te bulunduğuna inanılan ütopik şehir.

Stupa: Genelde Buddha'nın kalıntıları gibi kutsal emanetleri saklamak için inşa edilen ve yaygın olarak kubbe biçiminde olan dini yapı. Stupa Resim

Thangka: Üzerlerine dini konuların işlendiği Tibet stili dikdörtgen kumaşlar. Thangka Resim

Theravada Budizmi: Budizm'in iki ana kolundan birisi. İnananları tarafından "Yaşlıların Okulu" olarak, Mahayana inananlarınca ise "Küçük Yol" (Hinayana) olarak adlandırılır. Taraftarlarınca Buddha'nın gerçek öğretilerini sürdürdüğü söylenir, daha geleneksel ve ortodoks olan koldur. Mahayana'nın aksine tüm insanlığın değil, sadece manastır yaşamını seçmiş disiplinli az ve öz bir kitlenin aydınlanmaya ulaşabileceği söylenir. Nihai amaç, Buddha tarafından belirtildiği gibi Arhat mertebesine erişebilmektir. Mahayana'da ilahi bir gücün yansıması olarak kabul edilen Buddha, Theravada'da aydınlanmaya en üstün derecede ulaşabilmış normal bir insan olarak kabul edilir. Kamboçya, Laos, Myanmar, Sri Lanka ve Tayland'da yaygındır.

Triratna: Buddha, Dharma ve Sangha'dan oluşan Budizm'in üç temel ibadet öğesi.

Vipassana: İçe dönük meditasyon, bir meditasyon tekniği.

Wat: Tapınak-manastır. Wat Resim

Zedi: Stupa'nın Myanmar versiyonu.

Başa Dön

SİKHİZM NEDİR: Temel olarak Hinduizm'in kast sistemine tepki olarak ortaya çıkmış, Hinduizm ve İslam'ın füzyonu olan bir dindir. Sikhizm'de tek bir tanrıya inanılır ve de Hinduizm'in çok tanrılı anlayışı ret edilir. Fakat aynı zamanda Hinduizm'in Samsara ve Karma, yani sürekli ölüm ve yeniden doğuş döngüsü ve sebep-sonuç ilişkisi kabul edilir.

Gurdwara: Sikh tapınakları ve bu tapınakların bitişiğindeki konuk evleri. Gurdwara Resim

Guru Nanak: Sikh dininin kurucusu.

ZERDÜŞTLÜK NEDİR (Zoroastrianism): İran'da Zerdüşt tarafından kurulmuş bir dindir. Yahudilik ve Hristiyanlığın gelişimini önemli ölçüde etkilemiştir. Zerdüştlüğün dualist bir doğası vardır. Buna göre iyi ve kötü sonsuz bir savaş içersindelerdir. Günümüzde İran ve Hint alt-kıtasında hala takipçileri bulunmaktadır.

Başa Dön

 

ÜLKELER

HİNDİSTAN

Aryan: Kanıtlanamamış ve oldukça tartışmalı olan "Aryan istilası teorisi"ne göre, tarih öncesi çağlarda kuzeyden gelerek bugünki İran ve Kuzey Hindistan'a yerleşmiş olan kavim. Önceden Dravidyanlar'ın yaşadığı bazı bölgeleri de fethetmişlerdir. Dravidyanlar'ın kültürü ile kendi kültürlerini birleştirerek Hinduizm'i oluşturmuşlardır. Yerli Dravidyanlar'ı baskı altında tutmak ve kendi konumlarını her daim üstün kılmak için katı bir kast sistemi oluşturmuşlar ve de bunu dine entegre etmişlerdir. Fakat bütün bu görüşler başta da bahsettiğim üzere oldukça tartışmalıdır.

Bhang: Kenevir bitkisinin kurutulmuş yaprakları ve çiçekleri.

Bhang Lassi: İçine esrar katılmış yasal yoğurtlu içecek.

Chowk: Hint alt-kıtasında şehir-kasaba meydanlarına, kesişmelere, pazaryerlerine vb verilen ad.

Dargah: Müslüman önde gelenlerin mezar veya anıtlarına verilen ad.

Dhal: Mercimek yemeği.

Dhanyavad: Teşekkür ederim.

Dravidyan: Hint alt-kıtasının bilinen en eski yerleşimcileri. Hinduizm'in temeli sayılan Vedic kültürünü oluşturmuşlardır. Bugünki Pakistan sınırları içersinde kalan Mohenjo Daro gibi önemli şehirler kurmuşlardır.

 

Ghat: Nehirlere ve göllere inen geniş, merdivenli platformlar. Üzerlerinde nehre adak adama, ölü yakma, nehre girip yıkanma gibi genelde dini ağırlıklı faaliyetler gerçekleştirilir. Ghat Resim

Jainizm: MÖ 500 yıllarında kurulmuş Budizm benzeri bir din.

Lassi: Genelde şekerli olarak içilen ayran benzeri yoğurtlu içecek.

Mahal: Ev veya saray.

Maharaja, Maharana, Maharao: Hindu prensliklerinin yöneticileri.

Maharani: Hindu prensliklerinin yöneticilerinin eşleri.

Mandi: Pazar ya da market.

Mandir: Hindu veya Jain tapınağı.

Mughal: Uzun bir dönem Hindistan'ı yönetmiş, Taj Mahal gibi eserleri inşa etmiş Türk-Moğol kökenli Müslüman hanedan. Babürlüler veya Hint-Türk İmparatorluğu olarak da bilinirler. Mughal Babürlü Harita

Namaste: Merhaba.

Nawab: Müslüman prens.

Osho: Asıl adı Bhagwan Rajneesh olan, hippi döneminin ve sonrasının ünlü popüler gurusu, kimilerine göre şarlatan veya sahte peygamber.

Paan: Yaprağa sarılarak yapılan çiğneme amaçlı geleneksel bir karışım.

Raja: Kral.

Rajput: Yaygın olarak Rajasthan'da yaşayan Hintlilere verilen isim.

Rickshaw: Taksi olarak kullanılan 3 tekerlekli küçük pedallı araç.

Auto Rickshaw: Taksi olarak kullanılan 3 tekerlekli küçük motorlu araç. Rickshaw Resim

Rupee: Hindistan para birimi.

Sanskrit: Antik Hint lisanı ve alfabesi. Antik Yunanca ve Latince gibi eski bir Hint-Avrupa dilidir.

Tempo: 3 tekerlekli, dolmuş olarak kullanılan büyük motorlu araç.

Thali: "Yiyebildiğin kadar ye" tarzında servis edilen geleneksel ucuz yemek seti. Bir tepside sunulan çeşitli curryler, pilav ve ekmekten oluşur.

Tikka: Baharatlarla yapılan et yemeği.

Wallah: Kelime anlamı adam. Rickshaw-wallah benzeri şekillerde kullanılır.

Başa Dön

NEPAL

Dal Bat: Pilav, mercimek ve sebzelerden oluşan geleneksel Nepal yemek seti.

Dhanyabad: Teşekkür ederim.

Durbar: Kraliyet alanı, sarayı, avlusu.

Ghurka: Cesaretleri ve savaş yetenekleri ile meşhur geleneksel askeri birlik.

Khukuri: Ghurka savaşçılarının taşıdığı geleneksel hançer.

Momo: Tibetlilere özgü bir hamur yemeği.

Namaste: Merhaba.

Rupee: Nepal para birimi.

Başa Dön

GÜNEY-DOĞU ASYA

ORTAK

ASEAN: Güney-Doğu Asya ülkelerinin oluşturduğu sosyo-ekonomik bölgesel birlik. (Association of Southeast Asian Nations)

Golden Triangle: Altın Üçgen. Laos, Tayland ve Myanmar'ın kesiştiği alanı kapsayan, dünyadaki en yoğun afyon üretiminin yapıldığı bölge.

Hmong: Güney-Doğu Asya ülkeleri ve Çin'de yaygın olarak bulunan etnik grup.

Ho Chi Minh Trail: Savaş sırasında Vietnamlı komünist birlikler tarafından asker ve mühimmat sevkıyatında kullanılmış, Laos'un doğusu ve Kamboçya'dan Güney Vietnam'a ulaşan ve tamamı 20,000 km'yi bulan yol ağı. Bugün bu yolların büyük bölümü Laos ve Kamboçya'nın karayollarına dönüştürülmüştür.

Indochina: Çinhindi. Hindistan ve Çin arasındaki yarımadaya verilen isim. Myanmar, Tayland, Malezya yarımadası, Kamboçya, Laos ve Vietnam'ı kapsar. "French Indochina" olarak kullanılan daha yaygın anlamında ise sadece eski Fransız kolonileri Laos, Kamboçya ve Vietnam'ı kapsar. Indochina Hindiçin Harita

Mekong: Güney-Doğu Asya'daki en uzun nehir. 4,200 km'lik Mekong, Çin-Tibet sınırının yüksek kesimlerinde doğduktan sonra Çin'in Yunnan eyaleti, Myanmar, Laos, Tayland, Kamboçya ve Vietnam'dan geçer ve Mekong Delta üzerinden Güney Çin Denizine dökülür. Mekong Resim Mekong Harita

Prasat: Kule, tapınak. (Kamboçya-Tayland)

Saamlaw: Taksi olarak kullanılan 3 tekerlekli küçük pedallı araç. (Laos-Tayland)

Sawngthaew: Dolmuş olarak kullanılan pikap tarzı araç. (Laos-Tayland)

Talaat: Pazar, market. (Laos-Tayland)

Tuk Tuk: Taksi olarak kullanılan 3 tekerlekli küçük motorlu araç. (Laos-Tayland) Tuk Tuk Resim

Wai: İki eli birleştirerek yapılan klasik selamlama biçimi. (Laos-Tayland)

Başa Dön

MYANMAR (BURMA)

Aung San Suu Kyi: Demokratik seçimlerle başbakanlığı kazanmış olmasına rağmen askeri cunta tarafından iktidardan indirilmiş ve de ev hapsine mahkûm edilmiş Nobel Barış Ödülü sahibi demokrasi lideri. Myanmar tarihinin en önemli liderlerinden U Aung San'ın kızıdır.

Bagan: İlk birleşik Burma krallığı ve krallığın başkenti. MS 1042-1287 yılları arasında Burma'nın başkenti olmuştur. Kubilay Kaan önderliğindeki Moğollar tarafından yağmalandıktan sonra yıkılmıştır. En görkemli dönemlerinde irili ufaklı yaklaşık 12,000 Budist tapınağına ev sahipliği yapmıştır, günümüze bu tapınaklardan yaklaşık 3,000'i ulaşabilmiştir. Bagan Resimleri

Burma: Ülkenin askeri cunta tarafından Myanmar ile değiştirilmeden önceki adı. Burma ismi, ülkeye koloni döneminde Britanya yönetimi tarafından verilmiştir. 1989 yılında iktidardaki askeri cunta, koloni dönemini anımsattığı ve tüm etnik grupları temsil etmediği gerekçesiyle ülkenin adını Myanmar ile değiştirmiştir. Bunun yanı sıra birçok yerleşim biriminin adı da değiştirilmiştir.

Cezubeh: Teşekkürler.

Kachin: Myanmar'da bulunan etnik gruplardan birisi. Altın Üçgen'deki afyon ticaretinde aktif olan Kachin ayrılıkçılar ve Myanmar ordusu arasındaki çatışmalar halen devam etmektedir.

Karen: Myanmar'da bulunan etnik gruplardan birisi. Karen ayrılıkçılar ve Myanmar ordusu arasındaki çatışmalar halen devam etmektedir.

Kyat: Myanmar para birimi.

Kyaung: Budist manastırı.

Longyi: Burmalı kadın ve erkekler tarafından giyilen, ayak bileklerine kadar uzanan ve önden düğümlenen peştamal-etek. Longyi Resim

MTT: Myanmar turizm ofisi. (Myanmar Travel & Tours)

Mingalaba: Merhaba.

NLD: Seçimleri kazanmış olmasına rağmen askeri cunta tarafından iktidara geçmesine izin verilmeyen Aung San Suu Kyi'nin partisi. (National League for Democracy)

Nat: İnsanları koruyan veya zarar veren doğaüstü varlık, ruh.

Pongyi: Budist keşiş. Pongyi Resim

SPDC: Eski adı SLORC olan iktidardaki askeri cunta. (State Peace & Development Council)

Sai Kaa: Taksi olarak kullanılan 3 tekerlekli küçük pedallı araç.

Shan: Myanmar'da bulunan etnik gruplardan birisi. Altın Üçgen'deki afyon ticaretinde aktif olan Shan ayrılıkçılar ve Myanmar ordusu arasındaki çatışmalar halen devam etmektedir.

Thoun Bein: Taksi olarak kullanılan 3 tekerlekli küçük motorlu araç.

U Aung San: Myanmar'ın tarihinde önemli rol oynamış lider, Aung San Suu Kyi'nin babası.

 

NOT: "Ky", "Ç" olarak okunmaktadır. Ör: Aung San Suu Çi.

Başa Dön

TAYLAND

Akha: Tayland'da bulunan ve dağlık bölgelerde yaşayan etnik gruplardan biri.

Ao: Körfez.

Ayutthaya: Siam krallıklarının en önemlilerinden birisi ve krallığın başkenti. MS 1351-1767 yılları arasında Siam'ın başkenti olmuştur. Burmalıların saldırısı sonucu yağmalanmış, bunun üzerine başkent Bangkok'a taşınmıştır. Görkemli Budist-Hindu tapınaklarına ev sahipliği yapmaktadır. Ayutthaya Resimleri Ayutthaya Harita

Baht: Tayland para birimi.

Chulalongkorn (Rama V): Geçmiş Tayland kralları arasında en çok saygı duyulanı. Yaptığı radikal reformlar neticesinde Tay toplumu gözünde efsanevi bir mertebeye erişmiştir.

Farang: Tayland'da yabancıları, özellikle de batı kökenlileri tarif etmekte kullanılan kelime.

Haat, Hat, Had: Plaj.

Kha: Evet.

Khawp khun khrap/ka: Teşekkür ederim.

Khlong: Kanal.

Ko, Koh: Ada.

Mae Nam: Nehir.

Mai Chai: Hayır.

Muay Thai: El ve ayakların kullanıldığı Tay boksu.

Nakhon: Şehir.

Ramakian: Hinduizm'in ünlü destanı Ramayana'nın Tayland versiyonu. Ramakian Resim

Sawat dii khrap/ka: Merhaba.

Siam: Siyam. Tayland'ın eski adı, bu coğrafyada geçmişte kurulmuş krallıkların genel adı.

Sukhothai: Siam krallıklarının ilk ve en önemlilerinden birisi ve krallığın başkenti. MS 1257'de kurulmuş ve yaklaşık 100 yıllık bir dönem boyunca Siam'ın başkenti olmuştur. Daha sonra Ayuthaya Krallığı ile birleşmiş ve başkent Ayuthaya'ya taşınmıştır. Görkemli Budist-Hindu tapınaklarına ev sahipliği yapmaktadır. Sukhothai Resimler

TAT: Tayland turizm ofisi. (Tourism Authority of Thailand)

 

NOT: Bazı kelimelerin sonuna konuşan kişinin cinsiyetine göre takılar eklenmektedir. Khrap erkekler için, ka ise kadınlar içindir. Ör: Teşekkür ederim: Khawp khun khrap (Erkek) / Khawp khun ka (Kadın)

Başa Dön

KAMBOÇYA

Angkor: Khmer İmparatorluğunun MS 9-15 yy arasındaki başkenti. Siamlılar tarafından yağmalanmasından sonra şehir terk edilmiştir ve de orman tarafından yutulmuştur. En parlak dönemlerinde yaklaşık 1 milyon kişiyi barındırdığı tahmin edilen şehir görkemli Hindu-Budist tapınakları, su kanalları ve rezervuarlara ev sahipliği yapmaktadır. En önemli yapıları Angkor Wat, Bayon, Ta Prohm ve Preah Khan'dır. Angkor Resimleri Angkor Harita

Barang: Kamboçya'da yabancıları, özellikle de batı kökenlileri tarif etmekte kullanılan kelime.

Devaraja: Khmer döneminde tanrı-kral.

Jayavarman VII: Bayon gibi Angkor'un en önemli tapınaklarını ve yapılarını inşa etmiş olan efsanevi Budist Khmer kralı.

Khmer: Merkezi Kamboçya olan, komşuları Tayland, Laos ve Vietnam'ı da bir dönem egemenliği altına almış, MS 6-16 yy arasında hüküm sürmüş ve başkenti Angkor olmuş imparatorluk. Ayrıca etnik Kamboçyalılara verilen isim.

Khmer Rogue: Kızıl Khmerler. Kamboçya Komünist Partisi'nin halk arasındaki ismi. Kamboçya'da verdikleri gerilla savaşı sonrası iktidarı ele geçirmiş ve de komünizm deneyine girişmiş, bu deneyin sonucunda 2 milyon kişinin ölmesine sebep olmuşlardır. Kızıl Khmerler Resim

Norodom Sihanouk: Kızıl Khmerler'in iktidara gelmesinde önemli rol oynamış eski Kamboçya kralı.

Pol Pot: Gerçek adı Salong Sar olan, Kızıl Khmerler'in kötü şöhrete sahip lideri. Pol Pot ve diğer Kızıl Khmer liderleri Fransa'da eğitim görmüşlerdir.

Psar: Pazar, market.

Ramker: Hinduizm'in ünlü destanı Ramayana'nın Kamboçya versiyonu. Ramker Resim

Riel: Kamboçya para birimi.

Tonle: Nehir, göl.

Başa Dön

LAOS

Falang: Laos'da yabancıları, özellikle de batı kökenlileri tarif etmekte kullanılan kelime.

Jumbo: Dolmuş olarak kullanılan 3 tekerlekli büyük motorlu araç.

Khawp jai: Teşekkür ederim.

Kip: Laos para birimi.

Pathet Lao: Koloni dönemlerinde bağımsızlık amacıyla kurulmuş komünist direniş örgütü.

Sabaai dii: Merhaba.

Başa Dön

VIETNAM

Agent Orange: Vietnam Savaşı sırasında, Amerikalılar tarafından gerillaların saklandığı ormanları yok etmek amacıyla yoğun bir biçimde kullanılmış kimyasal karışım. Bu ölümcül karışımın kullanılmasının sonucunda çok sayıda sivil ölmüştür, bugün dahi Vietnam'da her yıl yüzlerce çocuk bu yüzden sakat doğmaktadır. Agent Orange Resim

Cam on: Teşekkür ederim.

Cham: Geçmişte hüküm sürmüş Hindu Champa krallığının halkına verilen ad. Bugün ise, bu halkın soyundan gelenler Müslüman bir azınlık olarak Güney Vietnam'da yaşamlarını sürdürmektedirler.

Champa: Bugünki Güney Vietnam'da geçmişte hüküm sürmüş Hindu krallık. Champa Harita

Chao: Merhaba.

Cyclo: Taksi olarak kullanılan 3 tekerlekli küçük pedallı araç.

Dong: Vietnam para birimi.

Ho Chi Minh: (1890-1969) Vietnam'ın koloni olduğu dönemlerde Fransız yönetimine karşı mücadele başlatan ve bağımsızlığın kazanılmasını sağlayan komünist önder. Ho Chi Minh Resim

My Son: Hindu Champa krallığından kalan en önemli yerleşim yeri. Vietnam savaşı sırasında Amerikan savaş uçakları tarafından yoğun biçimde bombalanmış olmalarına rağmen, MS 11. yy'dan kalma bu tapınaklar Champa kültürünü en iyi şekilde yansıtan örneklerdir. My Son Resimleri

Tet: Ay takvimi yeni yılı.

Viet Cong: 1954-1976 yılları arasında Vietnam'ın birleşmesi için savaşmış, çoğunluğu güneylilerden oluşan komünist gerillalar.

Viet Minh: 1941-1954 yılları arasında Ho Chi Minh önderliğinde önce Japon, sonra Fransız işgalcilere karşı savaşmış komünist kuvvetler.

Başa Dön

 

KAYNAKLAR: Lonely Planet Istanbul to Kathmandu, Lonely Planet South-East Asia on a Shoestring, Rough Guides First-Time Asia, Ancient Angkor, Microsoft Encarta Encyclopedia, Hindistan Gezi Rehberi, Buddhistlerin Kutsal Kitapları, 6D Uzakdoğu Kültürü Terimleri Sözlüğü, Wikipedia, Babylon Hinduism Glossary, Babylon Buddhism Glossary.

HARİTALAR: Microsoft Encarta Encyclopedia